ARAMA MOTORU
© COPYRIGHT
Bu sitenin tasarım ve içerik hakları Sn. Mustafa AYDIN ve sitedeki TarımNet / Sayfayı Hazırlayanlar bölümünde ismi yazılı olan kişilere aittir. İzinsiz, para karşılığında kullanılamaz, kopyalanamaz ve dağıtılamaz.
DİĞER SİTELER
Volkan Derinbay
Fotokompozisyon
Briç Dersleri
Hititler
Web Dilleri
Buffy
AGV

Domain
 
TarımNet / Bitki Koruma /
             


8. ÇEŞİT BİLİM (POMOLOJİ)

8.1. Çeşit Biliminin Amacı ve Önemi
8.2. Meyve Türlerinin Pomolojik Grubları
8.2.1. Meyve Özelliklerine Göre Pomolojik Gruplar:
8.2.1.1. Yumuşak Çekirdekli Meyveler
8.2.1.2. Sert Çekirdekli Meyveler
8.2.1.3. Üzümgiller
8.2.1.4. Gerçek üzümler
8.2.1.5. Yalancı üzümler
8.2.1.6. Kabuklu Meyveler
8.2.2. Meyve Türlerinin Ağaç Şekillerine Göre Grupları
8.2.2.1. Ağaçlar
8.2.2.2. Çalılar
8.2.2.3. Yarı Çalılar
8.2.2.4. Kökenler
8.3. Türkiye'nin Meyve Çeşitleri Zenginliği ve Önemi
8.3.1. Pazar Şartlarına Göre Meyve Çeşidi Grupları
8.3.2. Mevsime Göre Meyve Çeşidi Grupları
8.3.3. Değerlendirme Şekillerine Göre Meyve Çeşidi Grupları
8.4. Önemli Meyve Çeşitlerimiz
8.4.1. Değişik Türlerde Çeşit Listesi
8.4.2. Standart Çeşitlerin Özellikleri Elma Çeşitleri
8.4.3. Armut çeşitleri Erkenci Çeşitler
8.4.4. Ayva Çeşitleri
8.4.5. Şeftali Çeşitleri
8.4.6. Erik Çeşitleri (Sofralık Çeşitler)
8.4.7. Kiraz Çeşitleri
8.4.8. Vişne Çeşitleri
8.4.9. Antepfıstığı Çeşitleri
8.4.10. Fındık Çeşitleri
8.4.11. İncir Çeşitleri (Sofralık Taze İncir Çeşitleri)
8.4.12. Portakal Çeşitleri
8.4.13. Mandalina Çeşitleri
8.4.14. Limon Çeşitleri
8.4.15. Zeytin Çeşitleri

8.1. Çeşit Biliminin Amacı ve Önemi
[Konu Başlığı] [Sonraki Konu]

Çeşit, bilim meyve çeşitlerinin bîlirli özelliklerini dikkate alarak birbirinden ayırt etmeğe çalışır. Meyve çeşitlerini belli etmek ve birbirinden ayırmak için en çok meyve özelikleri üzerinde durulmuştur , ve bu bilimin tarihi milattan önceki yüzyıllara kadar uzanır. Çeşitlerin niteliklerinin tesbitinde dikkate alınan meyve özellikleri şunlardır:

  • İrilik
  • Sap
  • Şekil
  • Et
  • Kabuk
  • Çekirdek

Bu özellikler ölçülerek, renk ıskalaları kullanılarak, fiziksel ve kimyasal analizler yapılarak, ayrıca tadılarak ve koklanarak tesbit edilir ve mümkün olduğu kadar objektif metotlar kullanılır. Meyve özelliklerinin tanımlanmasında resim ve renkli fotoğraflar da çok işe yarar.

Ancak, bugünkü meyvecilikte çeşit bilim, yalnız meyve çeşitlerinin birbirinden ayırt edilmesine yarayan bu gibi meyve özellikleri ile yetinmeyip, meyve yetiştiriciliğini ve ticaretini ilgilendiren aşağıdaki bilgilerin de verilmesini zorunlu kılmaktadır:

  1. Meyvelerin ticaret değerleri bakımından önemli olan ambalaja, taşımaya karşı dayanmaları ve ambarda saklamaya elverişlilikleri ile türlü şekillerde değerlendirmeye (sofralık, kurutmalık, sıralık, konservelik, derin dondurmalık) uygunlukları.
  2. Verimlilik bakımından çok önemli olan kuraklığa, dona, böcek ve hastalıklara dayanma dereceleri ve verim durumları.
  3. Ağaçların yetiştirme ve bakım yönlerinden önemli olan büyüme şekilleri (çalı, bodur, yüksek boylu; dik, yayvan veya sarkık dallı) ve sürgün kuvveti.
  4. Çeşitlerin daha kesin bir şekilde ayırt edilmelerinin sağlanması için meyveden başka organların özellikle çiçeğin morfolojisi.
  5. Verimliliğin temel şartı olan dölleme biyolojisi üzerinde bilgiler.

Hiç şüphesizdir ki ıslahçılar, yapacakları ıslah çalışmalarında amaçlarına göre şu veya bu özelliğe daha çok önem vererek üzerinde duracaklar ve bunlarla korelasyon durumunda olan özellikleri bir arada değerlendireceklerdir.

Verilen bu bilgilerden anlaşılıyor ki çeşit bilim ıslatıcıların, yetiştiricilerin, taşıyıcı ve depolayıcıların, kabzımal ve manavın, meyve ihracatçısının ve hatta tüketicinin faydalanacağı bir daldır. Bunlardan her birisi, verilen bilgilerden, kendi amaçlarına göre faydalanacaklardır.

8.2. Meyve Türlerinin Pomolojik Grubları
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

8.2.1. Meyve Özelliklerine Göre Pomolojik Gruplar:
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Memleketimizde yetişmekte olan meyve türlerini, meyve özelliklerine göre, aşağıdaki dört grup içerisinde toplayabiliriz:

8.2.1.1. Yumuşak Çekirdekli Meyveler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Elma, armut, ayva, alıç, muşmula, üvez, yenidünya gibi meyveler bu gruba girer. Bu gruptaki meyveler, elmada olduğu gibi, yalancı bir meyvedir (Şekil 40). Yani burada meyve, yumurtalığı teşkil eden karpellerden değil hypanthiumun (çiçek tablası + erkek ve dişi organların dip kısımları) büyüyüp etlenmesiyle meydana gelir. Asıl gerçek meyveyi teşkil edecek karpeller ise meyvenin içerisindeki kıkırdaklımı çekirdek evini teşkil ederler.

8.2.1.2. Sert Çekirdekli Meyveler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bu gruba erik, badem, kaysı, şeftali, kiraz, vişne, vişnap, kızılcık, iğde, karayemiş, mahlep, ceviz ve zeytin gibi meyveler girer. Bu gruptaki meyve türlerinin meyveleri gerçek meyvelerdir (Şekil 41), yani bunlarda meyve doğrudan doğruya yumurtalıktaki karpellerden meydana gelmiştir. Bu karpeller büyürken dış kabuğu meyvenin dış kabuğunu (pericarp), iç dokusu meyvenin sulu ve etli kısmını (mesocarp), iç kabuğu (endocarp) ise meyvenin içindeki çekirdeğin sert dış kabuğunu meydana getirir. Bu meyve türlerinin bazılarında, örneğin badem ve cevizde meyve eti başlangıçta sulu ise de sonradan suyunu kaybederek derimsi bir hal alır ve olgunlukla birlikte çatlayarak sert kabuktan kavlayıp ayrılır (badem). Badem ve cevizde meyvenin tohum kısmı yenildiğinden ve piyasaya sert kabukları ile arz edildiklerinden meyvelerin ticarî olarak gruplanmamda bunlar genellikle sert kabuklu meyveler grubu içerisine konulursa da, botanik bakımından yerleri sert çekirdekliler grubu olmak gerekir.

8.2.1.3. Üzümgiller
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Üzüm, Frenk üzümü, siyah filenk üzümü, Bektaşi üzümü, çilek, ahududu, böğürtlen, beyaz dut, kara dut, incir, nar ve turunçgiller gibi meyveler bu gruba girer. Bu gruptaki türlerin meyveleri botanik yapılan bakımından birbirinden ayrılık gösterir. Bu ayrılıklara göre bunları üç kısım içerisinde toplayabiliriz:

8.2.1.4. Gerçek üzümler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bunlarda meyve sulu ve yumuşak olur. İçinde, tohumu, yani çekirdeği vardır. Üzüm, Frenk üzümü gibi (Şekil 42 B).

Toplu üzümler: Bunlarda meyve ufacık birçok üzümlerin bir meyve ekseni üzerinde toplanmasiyla meydana gelmiştir. Ahududu, böğürtlen gibi (Şekil 42 A).

8.2.1.5. Yalancı üzümler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bunlardan, örneğin çilekte, çiçek tabanı etlenerek meyveyi teşkil etmiş ve bunun üzerinde, ufacık birer cevizden başka bir şey olmayan, gerçek meyveler oturmuştur (Şekil 42 c). Dut gibi olanlarda ise, bir çiçek ekseni üzerinde bulunan birçok çiçeklerin çanak yaprakları etlenmiş, sulanmış ve şekerlenmiş ve yine ufacık bir cevizden başka bir şey olmayan gerçek meyvecikler bu çanak yaprakları içeri. sinde" gömülü kalmıştır. Çilek ve duttaki bu küçük cevizlere yanlış olarak çekirdek denmektedir.

8.2.1.6. Kabuklu Meyveler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bu gruba botanik bakımdan tipik örnek olarak fındığı gösterebili-riz. Fındıkta meyvesi botanik bakımdan gerçek bir cevizdir (Şekil 43). Burada meyvenin sert kabuğu tamamıyla yumurtalığı teşkil eden karpellerden meydana gelmiş ve sertleşmiştir. İçinde ise yumurtadan meydana gelen fındık içi vardır.

8.2.2. Meyve Türlerinin Ağaç Şekillerine Göre Grupları
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Meyve türleri ağaç şekillerine göre de 4 gruba ayrılır.

8.2.2.1. Ağaçlar
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bunların kuvvetli gövdeleri vardır. Dallar gövdeden çıkarak ağacın tacını teşkil eder. Ağaçlar, büyüme güçlerine ve gövdelerine verilen yüksekliğe göre bodur, orta boylu ve yüksek boylu ağaçlar olarak gruplara ayrılır. Bodur ağaçlarda gövde yüksekliği 60 cm, orta boylularda l .20 cm. yüksek boylularda ise gövde uzunluğu, yani ağacın boğazı ile ilk ana dalın çıktığı kısım arasındaki mesafe 1.80 cm. ve daha yukarı olur. Ağaçların değişik yüksekliklere göre taçlanmalarında budama sistemi ile birlikte kullanılan anaçlar etki yaparlar.

8.2.2.2. Çalılar
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bunlarda boğazdan veyahut gövdenin toprağa çok yakın yerinden kuvvette birbirine denk birçok dallar fışkırır. Böylece ağaç bir çalı şeklini alır. Frenk üzümü, Bektaşi üzümü ocak şeklinde yetiştirilen fındık, nar, ayva incir gibi.

8.2.2.3. Yarı Çalılar
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bunlarda kök boğazından fışkıran dallar, çalılardaki kadar uzun ömürlü olmayıp, meyve verdikten sonra ikinci yılda boğaz noktasına kadar kurur. Ahududu ve böğürtlende olduğu gibi.

8.2.2.4. Kökenler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Çilekte olduğu gibi bunlarda daimi organlar toprak yüzünden pek az yükselirler.

8.3. Türkiye'nin Meyve Çeşitleri Zenginliği ve Önemi
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

İkinci bölümde Türkiye'nin birçok meyve türlerinin anavatanı olduğunu bildirmiştik. Böyle olunca memleketimizde büyük bir çeşit bolluğu olacağı tabii sonucunu çıkarmak mümkündür. Gerçekten, Türkiye'de birçok meyve türlerinin zengin çeşitleriyle yetiştirildiğini yakın zamanlara kadar görmekte idik. Meyve Yetiştirme ve Islahı Kürsüsünde 19391944 yılları arasında yaptığım çalışmalarda 420 elma, 640 armut ve 200 erik çeşidi tespit etmiştim. Diğer türlerde de türün yerli veya yabancı kökenli oluşuna göre 10 ilâ 50 arasında çeşit vardır. Bu çeşit zenginliği, gen kaynağı olarak, memleketimiz ıslahçılığında paha biçilmez bir değer taşımakla beraber piyasa yönünden büyük güçlükler doğurmakta idi. Bu nedenle 1945 yılında yapılan Birinci BağBahçe Kongresinde her bölge içerisinde yetiştirilecek çeşitler tespit edilmiş ve çeşit sayıları Türkiye için elmada 33, armut da 33, erikte 22 olmak üzere sınırlandırılmış, diğer türler için de aynı esaslar çerçevesi içerisinde bir kısıtlama yapılmıştır. Ancak bu çeşit listeleri de hemen hemen her beş yılda bir gözden geçirilerek, dış pazarlara yönelen meyve endüstrisinin isteklerini karşılayacak çeşitleri seçmek suretiyle dünya piyasalarındaki gelişmelere ayak uydurulabilmiştir. Bu arada, ıslah yönünden büyük değer taşıyan birçok yerli çeşitlerin de, devlet müesseselerindeki koleksiyon bahçelerinde gen kaynağı olarak saklanmalarına çalışılmıştır.

Bundan önceki kısımlarda meyve türlerini değişik yönlerden gruplara ayıkmıştık. Bir türe giren çeşitler de pazar şartlarına, olgunlaşma mevsimlerine ve değerlendirme şekillerine göre gruplara ayrılır. Aşağıdaki kısımlarda çeşitlerin gruplandırılmalarında esas olarak ele alınan prensiplere değineceğiz.

8.3.1. Pazar Şartlarına Göre Meyve Çeşidi Grupları
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Her bir türe giren meyve çeşitleri pazar şartlarına göre; Standard çeşitler, yerli çeşitler ve amatör çeşitleri olmak üzere üç ayrı gruba ayrılabilir.

Standart çeşitler: Büyük dış ve iç pazarlar için geniş ölçüde çoğaltılan çeşitlerdir. Bunların sayıları her bir büyük üretim bölgesinde 3-5 kadardır. Bu çeşitler ticaret amacıyla kurulan bahçelerde yer alır ve üretimin yüzde büyük bir parçasını bunlar teşkil eder. Bunların, pazarlardaki ve özellikle dış pazarlardaki rekabete karşı koyabilmek için, ambalaja, yola ve saklamaya dayanma nitelikleri bakımından çok üstün özellikler ve kalitede bulunmaları gereklidir.

Yerli çeşitler: Her bölgenin, kendi dar pazarlarının ihtiyaçlarına göre az ölçüde yetiştirdiği çeşitlerdir.

Amatör çeşitleri: Zevk için, meraklı bahçelerinde yetiştirilmekte olan çeşitlerdir.

8.3.2. Mevsime Göre Meyve Çeşidi Grupları
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Meyve çeşitleri, meyvelerin olgunlaştıkları mevsimlere göre, yazlık, güzlük ve kışlık veyahut bir mevsim içerisinde meyvelerinin erken veya geç olgunlaşmasına göre de, ilk turfanda, mevsimlik, son turfanda çeşitler olmak üzere ayrılır.

İlk turfanda çeşitler: Bir meyve türünden olan çeşitlerin olgunlaşma periyodunun ilk dörtte biri süresinde olgunlaşan meyve çeşitleridir.

Son turfanda çeşitler: Bu periyodun son dörtte biri süresinde olgunlaşan çeşitlerdir.

Mevsimlik çeşitler: İlk ve son turfanda çeşitler arasındaki uzunca bir süre içerisinde olgunlaşan çeşitlerdir.

Yetiştiriciler, özellikle depoda saklama ile pazar durumu üzerine etki yapamadıkları hallerde, bir türün değişik mevsimlerde olgunlaşan çeşitlerini seçerek, üretim ve satış şartlarını büyük ölçüde düzenliyebilirler. Bu durum örneğin şeftali yetiştiriciliğinde başarılı olarak uygulanmaktadır.

8.3.3. Değerlendirme Şekillerine Göre Meyve Çeşidi Grupları
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Meyve çeşitleri, değerlendirme şekillerine göre sofralık, kurutmalık, sıralık, konservelik ve derin dondurmalık çeşitler olarak da ayrılır. Bu gruplardan her birisine giren çeşitlerde belli özellikler aranır. Bir kısım meyve çeşitleri, yalnız bir değerlendirme şekline uygun geldiği halde, bir kısım çeşitler değişik şekillerde değerlendirmeye elverişli bulunur.

a) Sofralık Çeşitler:

Sofralık çeşitler, irilik, renk, koku ve tat bakımından en yüksek kalitede olan çeşitlerdir. Hiç şüphesiz değişik sofralık çeşitlerde aranılacak nitelikler türlere göre değişik olacaktır. Örneğin;

Elmalarda: İri, güzel renkli, kokulu, eti gevrek ve sulu, tatlı veya mayhoş, ambarda uzun süre dayanan, fizyolojik hastalıklara tutulmayan ve kepekleşmeyen çeşitler.

Armutlarda: İri, güzel renkli, kokulu, eti kumsuz, posasız, sulu ve tereyağı gibi ağızda eriyen, içleri kararmayan çeşitler.

Şeftalilerde: iri, güzel renkli, kokulu, kabuğu ince ve az tüylü, eti sarı ve yarma, sulu, tatlı çeşitler.

Kaysılarda: İri, güzel renkli, kokulu, ince kabuklu, eti posasız, mayhoşluğu duyulacak kadar tatlı, sulu, çekirdeği etten ayrılan ve tatlı çekirdekli olan çeşitler.

İncirlerde: İri, kabuğu kolayca soyulabilen, tatlı olmakla beraber tadı pek fazla bayıltıcı olmayan, az çekirdekli veya çekirdeksiz çeşitler.

Portakallarda: İri, düzgün şekilli, düzgün ve ince kabuklu, kabuğu kolay soyulan, tulum zarları ince, posasız, bol sulu, şeker/asit oranı dengeli, çekirdeksiz veya az çekirdekli olan çeşitlerdir.

b) Kurutmalık Çeşitler:

Kurutmalık çeşitler genel olarak, az sulu, fazla şekerli ve posalı ve bu nedenle de kuru randımanı yüksek olan çeşitlerdir. Burada da

değişik türlerde aranılacak özellikler üzerinde birkaç örnek vermek istiyoruz.

Elmalarda: Düzgün şekilli ve uzun, beyaz ve sıkı etli, mayhoşumsu, küçük çekirdek evli ve kururken eti fazla kızarıp kararmayan çeşitler.

Armutlarda: Silindir biçiminde veya yuvarlakça, beyaz, sıkı, kumsuz, şekerli, kuru maddece zengin, az kızaran, içi kararmayan çeşitler.

Kaysılarda: Sap ve uç tarafı aynı zamanda olgunlaşıp yumuşayan, açık ve temiz renkli, kabuğu ete sıkı bir şekilde yapışık, az sulu, mayhoşça ve fakat fazla şekerli, ufak ve yassı çekirdekli ve çekirdekleri etten kolayca ayrılan çeşitler.

Eriklerde: Genel olarak çekirdeği ete yapışık olmayan erikler kurutulmaya elverişlidir. Bunlarda da, et sıkı, az sulu ve şekerli; çekirdek ufak ve yassı olmalıdır.

Şeftalilerde: Eti az sulu, fazla şekerli, sarı etli ve yarma çeşitler. İncirlerde: tri, ince kabuklu, açık san renkli, çok ballı çeşitler.

c) Sıralık Çeşitler

Genel olarak, çok sulu, asit/şeker oranı uygun, yani büsbütün tatlı olmayıp bir parça da ekşiliği olan çeşitler sıralığa elverişlidir. Ayni zamanda, bunlarda ağaç veriminin çok yüksek olması da istenir. Sofralık çeşitlerin satışa elverişli olmayan ıskartaları şıra yapımında kullanılabilirse de hiç şüphesiz, şıra randımanı ve kalite düşük olur.

d) Konservelik Çeşitler:

Genellikle orta irilikte, düzgün şekilli, etleri güzel renkli ve aroma1ı, pişirilince eti dağılmayan, rengi değişmeyen ve şurubu bulandırmayan meyveler tercih edilir.

8.4. Önemli Meyve Çeşitlerimiz
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

8.4.1. Değişik Türlerde Çeşit Listesi
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Daha önce de belirtildiği gibi Türkiye'de değişik türelere giren birçok meyve çeşidi yetiştirilmektedir. Biz burada Milli Bağ-Bahçe Komitesince en son olarak kabul edilen standard çeşitlerimizi tanıtacağız. Öteki çeşitler üzerinde bilgi edinmek isteyenler her bir meyveye ait özel literatürü incelemelidirler.

Memleketimiz için ekonomik yönden üstün değer taşıyan standard çeşitler şunlardır:

Elmalar: Amasya, Hüryemez, Demir, Red Delicious, Jonathan, Staymared, Golden Delicious.

Armutlar: Akça, Ankara, Coscia Precose, Dr. J. Guyot, William, Beure Clairgeau, B.D.'Anjou, Passe Crassane, Doyenne du Comice.

Ayvalar: Ekmek, Limon, Tekkeş.

Şeftaliler: Precocissima, Starking-Delicious, Dixired, Morettini I, Morettini 5/14, Earlyred, Cardinal, July Elberta, Golden Elberta, Redcap, Redhaven, Sunhigh, Richhaven, Jerseyland, Redskin, Triogen, Kystone, J.H. Hale, Fowler, Halberta Giant, Rio Oso Gem.

Kaysılar: Şam, Imrahor, Şekerpare, Tokaloğlu, Alyanak, Precose de Boulbon; Hacı Haliloğlu, Çöloğlu, Hasan Bey, Çataloğlu.

Erikler: Can, Santarosa, Red Kennen, Climax, Formosa, Reine Claude Violette, Reine Claude verte, President, Giant, Stanley; Köstendil, Kara göynük, Üryanı, Agen.

Kirazlar: Dalbastı, Yakacık, Altıparmak, Cemal, Tabanlı, Abdullah, Turfanda, Karabodur, Napolyon, Bella di Pistoia, Turca, Bing.

Vişneler: Kütahya, Macar.

Kestaneler: Sarı Aşlama, Kara Aşlama.

Antepfıstıkları: Uzun, Kırmızı, Halebî.

Fındıklar: Tombul, Sivri, Badem.

İncirler: Bardacık, Morguz, Yeşilgüz, Kavak, Sanlop.

Portakallar: Yafa (Şamuti), Washington Navel, Magnum Bönüm, Valencia.

Limonlar: Lamas, Interdonate.

Grepfrutlar: Marsh Seedless.

Zeytinler: Ayvalık, Memecik, Memeli, Halkalı, Gemlik, Edincik Su, Karamürsel Su, İzmir sofralık, Çilli, Samanlı, Çelebi, Domat.

8.4.2. Standart Çeşitlerin Özellikleri Elma Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Amasya Elması: Halen memleketimizde yetiştirilen kışlık elma çeşitlerinin başında gelir. Meyveleri ekim ayı başında toplanır, uygun şartlar altında saklanırsa mayısa kadar dayanır.

Meyvesi (Şekil 44), orta irilikte; kabuğu ince, sert, mumlu, yapışkan, güneş tarafı koyu öteki tarafları açık kırmızı ve yer yer yeşil taban rengi görünmekte; eti hafif yeşilimtırak beyaz, tatlı, sulu, iyice olgunlaştığı zaman gevrek, aramalıdır.

Şekil 44. Amasya elması.

Ağacı, orta büyüklükte yayvan bir taç yapar. Fidan iken kuvvetli büyür, meyveye yatınca sürgün azalır. Bir yıl çok meyve verir, bir yıl dinlenir. Kendine kısır diploit bir çeşit olup, öteki çeşitlerle döllenmesi gerekir. Tozlayıcı olarak Jonathan, Red ve Golden Delicious kullanılır,

Hüryemez Elması: (İngiliz elması, Sarıtaraklı): Özellikle Kastamonu ve Kocaeli bölgesinde yayılmıştır. İyi bir kışlık çeşit olup, elverişli depolama şartları atlında şubata kadar dayanır.

Meyvesi (Şekil 45), iri, pek geniş ve basıktır. Kabuğu gevrek, mumlu, yeşilimtırak sarı renkte, güneş tarafı daha parlak sarıdır. Eti fildişimsi sarı, gevrek, bol sulu, mayhoş aramalıdır.

Ağacı, orta büyüklükte ve yayvandır. Düzgün gövde yapmaz. Bir yıl çok ertesi yıl orta derecede meyve verir. Kendine kısır triploit bir çeşit olup, yabancı çeşitlerle döllenmesi zorunludur. Tozlayıcı olarak Amasya, Jonathan Golden Delicious kullanılabilir.

Demir Elma: Özellikle Karadeniz kıyı bölgesinde yetiştirilen bir çeşittir. Eylül sonlarında toplanır, bahara kadar dayanır.

Meyvesi, orta iri, uzunca görünüşlüdür. Kabuğu ince, sert, yeşil taban rengi üzerine kırmızı çizgilidir. Eti yeşilimtırak beyaz, gevrek mayhoşça ve suludur.

Ağacı, kuvvetli büyür, başlangıçta dik bir taç teşkil ederse de sonradan meyvenin yükü ile dallar aralanır. Bir yıl çok ertesi yıl orta ürün verir. Kendine kısmen verimli diploit bir çeşittir. .Öteki elma çeşitlerine göre geç çiçek açtığından ancak Kastamonu'nun Sinop elması çeşidi ile tozlanabilir.

Red delicious (Red Delişiz): Çok güzel bir kışlık çeşittir. Eylülekimde toplanır ve iyi seçilmez ve saklama iyi yapılmazsa çabucak kepekleşerek kalitesi düşer. Bu nedenle adi depolarda saklamada başarı elde edilemez.

Meyvesi (Şekil 46) iri, orta iri, genişçe kullan biçimi de, çiçek çukuru tarafı dilimlidir. Kabuğu kalınca, gevrek, parlak sarı taban rengi üzerine açık ve koyu kırmızı ve çizgilidir. Eti kremimsi beyaz, gevrek, tatlı güzel kokuludur.

Ağacı, kuvvetli büyür, geç meyveye yatar (çöğür üzerinde) seyreltme ile yardım edilirse her yıl düzenli ürün verir. Kendine kısır diploit bir çeşit olup, tozlayıcı olarak Amasya, Golden Delicious ve Jonathan kullanılır.

Golden delicious (Golden Delişiz): Yüksek kaliteli bir sofralık çeşittir. Eylülekim aylarında toplanır, iyi saklama şartlarında uzun süre dayanır. Depolarda hava nasbî nemi yönünden çok dikkatli olmak gerekir, yoksa çabucak porsur ve buruşur. Kontrollü atmosferde saklama ile depolama süresi ertesi yıla kadar uzatılabilir.

Meyve (Şekil 47), orta iriiri, külahımsı, düzgün şekillidir. Kabuk gevrek, sert değil, mumsuz, iri lentiselli, ekolojik bölgeye göre passız, az veya çok paslı, parlak sarı renklidir. Et yeşilimtırak krem, gevrek, nazik, sulu, tatlıdır.

Ağacı, orta kuvvette büyür, erken meyveye yatar, bol çiçek ve meyve verir. Hemen her yıl düzenli meyve alınır. Kendine kısır diploit bir çeşit olup, tozlayıcı olarak Amasya, Jonathan, Red Delicious kullanılır.

Jonathan (Canatan): Üstün kaliteli sofralık ve mutfaktık bir çeşittir. Şekil ve renk bakımından Amasya'ya benzerlik gösterir. Eylül-ekim de toplanır ve şubata kadar saklanabilir.

Meyvesi, iri, düzgün biçimlidir. Kabuk orta kalın, parlak kırmızı renklidir. Eti açık sarı, gevrek, sulu, tatlı ve güzel aromalıdır.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, erken meyveye yatar, düzenli ve bol meyve verir. Kendine kısır diploit bir çeşit olup, tozlayıcı olarak Amasya ve deliciaouslar kullanılabilir.

Staytnared (Steymerd): iyi kaliteli sofralık bir çeşittir. Eylül-ekimde toplanan meyveler marta kadar saklanabilir.

Meyvesi, orta, iri, yuvarlak-konik şekillidir. Kabuk orta kalın, yeşilimtırak sarı renkli, kırmızı lekeli ve çizgilidir. Eti sarımtırak, bazen kırmızı çizgili, gevrek ve suludur.

Ağacı, yayvan taçlıdır ve orta kuvvetli büyür, dengeli meyve verir. Kendine kısır olup, Amasya, Jonathan, Delicious'lar tozlayıcı olarak kullanılabilir.

8.4.3. Armut çeşitleri Erkenci Çeşitler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Akça armudu (İstanbul armudu): Memleketimizde en erken olgunlaşan iyi kaliteli sofralık bir çeşittir. En önemli kusuru meyvelerin küçük oluşudur. Meyveler Marmara bölgesinde haziran sonlarında toplanır ve hemen pazarlanır.

Meyve (Şekil 48), sapa doğru çekik, konik biçimde, küçüktür. Kabuğu ince, gevrek, parlak yeşilimtırak sarı renktedir. Eti sulu, tatlı, güzel kokulu, çekirdek evi çevresinde çok hafif kumludur.

Ağacı kuvvetli büyür, düzgün bir taç teşkil eder, dallar sık ve aşağıya doğru sarkıktır. Düzenli meyve verir. Kendine kısır diploit bir çeşit olup, öteki diploit armut çeşitleri ile tozlanabilir.

Coscia-Precose (Koşya-Prekoz): Coscia çeşidinin çiçek tozu ile Precose de Cossano'nun çiçeklerinin döllenmesinden elde edilmiş bir melezdir. Meyveleri çok iyi kalitede olup, temmuz sonu ve ağustos başlarında olgunlaşır. Hemen pazara sevk edilir.

Meyvesi armut biçiminde, orta iriliktedir. Kabuk parlak yeşilaçik san renklidir. Eti, beyaz sarımtırak renkli, tatlı, sulu, hafif kokulu ve kumludur.

Ağacı, kuvvetli gelişir ve çok verimlidir. Düzenli meyve verir. Pratik olarak kendine kısır olup, öteki erken çiçek açan diploit armut çeşitleri ile tozlanabilir.

Dr. Jule Guyot(Doktor Jul Güyo): Erkenci çeşitler arasında en iyi kalitede olan çeşitlerden birisidir. Soğuk hava depolarında birkaç hafta saklanabilir. Yola da dayanması iyi olduğundan ihracat için de söz konusu olur. Sıcak bölgelerde yetiştiğinden, turfanda bölgelerinde yetiştirilerek erkenciliği daha da artırılabilir. Ağustos sonu eylül başında olgunlaşır.

Meyve, iri, düzgün biçimli, sap tarafına doğru çekik, konik; kabuk ince, düzgün, açık yeşil, tam olgunlaşınca saman sarısı renginde, çiçek tarafı paslı, güneş tarafı kızarır; eti sarımtırak beyaz, sulu, tereyağı gibi, mayhoşumsu, güzel aramalıdır.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, verimi düzenlidir. Ayva ile kaynaşması iyidir. Kendine kısır diploid bir çeşit olup, diğer diploit armut çeşitleri ile tozlanır. Öteki çeşitler için iyi bir tozlayıcıdır.

Güzlük Çeşitler:

Williams (Vilyams): (Barlett, Bön Chretien \Villiams, Williams Christ, Frenk armudu, Hamdi Sükkâri).

Çok yüksek kaliteli sofralık ve konservelik bir çeşittir. Meyveler Ağustos-Eylül aylarında olgunlaşır. 2-3 ay soğuk hava depolarında saklamaya dayanır.

Meyve (Şekil 49), orta iri-iri, sap tarafına doğru çekik, karın tarafı geniş; kabuk ince, güneş tarafı hafif kızartılı; eti kremimsi beyaz, sulu, tatlı tereyağı gibi ağızda erir, kumsuz ve güzel aromalıdır.

Ağacı, orta büyüklükte düzenli verimlidir. Çöğür üzerinde iyi gelişir, ayvalarla uyuşması çoğunlukla iyi olmayıp ara aşı kullanılması gerekir. Kendine kısır diploit bir çeşittir. Öteki diploit çeşitler tozlayıcı olarak kullanılır. Bazı ekolojilerde (sıcak yerler) partekokarp meyve teşekkülü önemli ölçüde artar.

Kışlık Çeşitler:

Anakara: Daha çok orta Anadolu'da yayılmış iyi kaliteli kışlık bir çeşittir. Ambarda saklanmaya iyi gelir. Ekolojik şartlara, özellikle toprak şartlarına göre, meyve kalitesi çok değişir. Meyveler eylül sonu ekim başlarında toplanır.

Meyve (Şekil 50), orta iri, topaç şeklinde, düzgün yüzlü;kabuk, ince, düzgün, ağızda erir, sarımtrak yeşil renkte; eti, sulu, tatlı, güzel, kokulu yarı tereyağı armutları tipindedir.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, yayvanca taçlıdır, ayva ile uyuşması iyidir, verimlidir ve verim oldukça düzenlidir. Kendine kısır diploit bir çeşit olup, öteki diploit çeşitlerle tozlanabilir.

Beurrd Clairgeau (Böre Klerjo): İyi kaliteli kışlık bir çeşittir. Meyveler kasımaralıkta olgunlaşır. Soğuk hava depolarında uzun bir süre saklanabilir.

Meyve, iri, konik topaç biçiminde; kabuk yeşil, olgunlaştığında san ve güneş tarafı kızartılı; eti sarımtırak beyaz, yarı tereyağı armudu tipinde, bol sulu, mayhoşumsu tatlı ve aromalıdır.

Ağacı, oldukça kuvvetli büyür, erken meyveye yatar ve çok verimlidir. Kendine kısır diploit bir çeşit olup, diğer diploit çeşitlerle tozlanabilir.

Beurre D'Anjou (Böre Danju): İyi kaliteli, ihracata elverişli kışlık bir çeşittir. Özellikle sıcak yerlerde iyi yetişir.

Meyveleri, oldukça iri, konik topaç biçiminde; kabuk ince, parlak san renkli, güneş gören tarafı sıvama kırmızı, çok sayıda küçük lentiselli ve çiçek çukurunun etrafı paslı; eti beyaz-sarımtırak, biraz kumlu, tatlı ve kokuludur.

Ağacı orta kuvvette veya zayıftır. Verim az olmakla beraber düzenlidir, kendine kısır diploit bir çeşit olup, öteki diploit çeşitlerle tozlanması gerekir.

Passe Crassane (Pas Krasan): Meyve kalitesi çok yüksek, soğuk hava depolarında uzun süre saklanabilen (nisan'a kadar) kışlık bir çeşittir. Depodan çıkarıldıktan sonra 18-20°C de olgunlaştırılıp piyasaya arz edilirse istenilen kalite elde edilebilir.

Meyve, iri, çok iri, oturaklı, bir yanı öteki yanına göre biraz fazla gelişmiş, kesik koni biçiminde, kabuk kalın, düzgün, ilk önce yeşil sonradan yeşilimtırak sarı ve üzeri yer yer hafif paslı; eti sarımtırak beyaz, yumuşak, ağızda erir, bol sulu, güzel tadildir.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, fakat verimi yüksektir; kendine kısır diploid bir çeşittir. İyi tozlayıcıdır.

Doyenne du Camice (Duayyene dü Korniş): Çok üstün kaliteli bir çeşittir. Ekim-kasım aylarında olgunlaşır. Soğuk hava depolarında uzun bir süre saklanabilir.

Meyve, iri, armut şeklinde; kabuk ince, gevrek, açık san, güneş tarafı kızartılıdır. Eti bol sulu, tatlı, tereyağı gibi ağızda erir, güzel aromalıdir.

Ağacı, çok kuvvetli büyür, meyveye geç yatar ve verim düzensizdir.

8.4.4. Ayva Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Ekmek ayvası: Güzel sofralık ve mutfaklık bir çeşittir. Eylül sonlarında toplanır, şubata kadar saklanabilir.

Meyve, iri ve gösterişli, kabuk sarı renkte ve havsız, eti gevrek, sulu, mayhoş, boğucu değil.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, verimi iyidir. Kendine verimlidir.

Limon ayvası: Eylül sonlarına doğru olgunlaşır. Aralık ayına kadar dayanır.

Meyve, toparlakça, sap tarafına doğru hafif uzunca; kabuk limon sarısı renginde, sert, üzeri havlı; eti sarımtırak renkte, gevrek, bol

sulu,mayhoş.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, bol meyve verir, kendi kendini döller.

Tekkeş ayvası: Eylül sonlarında toplanır, iki ay kadar dayanır. İyi kalitede bir çeşittir.

Meyve, iri, gösterişli; kabuk kalınca, gevrek, parlak sarı, deve tüylü; eti sulu, tatlı, posası az, boğucu değil.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, verimi iyidir, kendine verimlidir.

8.4.5. Şeftali Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Precoccissima (Prekoçissima): Çok erkenci bir çeşittir. Mayflower çeşidi ile aynı zamanda olgunlaşır ve derhal piyasaya arz edilir.

Meyve, orta büyüklükte, yuvarlak, sıvama koyu kırmızı renkte, yer yer, özellikle sap tarafında yeşilimtırak sarı taban rengi görünmekte, ince ve üzeri çok tüylü; eti beyaz, kabuk kızartısı et içerisinde yer yer oldukça derine işlemiş, çekirdeğe yapışık sulu, çok tatlı ve çok güzeldir.

Ağacı, çok kuvvetli ve çok verimlidir. Kendi kendini döller.

Starking Delicious (Starking Delişiz): July Elberta'dan bir mutant olarak meydana çıkmış bir çeşittir.

Meyve, orta irilikte, yuvarlak elliptik, ibre noktası çıkıntılı ve karın çizgisi barizdir.

Dixired (Diksiret): 1945 yılında üretilmeğe başlanmıştır.

Meyve, orta büyüklükte; kabuk sarı renkli, sap çukuru kırmızı, ete yapışık, ince ve az tüylü; eti sarı renkli, kabuğa yakın olan yerleri kırmızı çizgili, biraz sert, sulu, çekirdeğe yanyapışıktır. Ağacı, orta kuvvette fakat verimli, düşük kış sıcaklıklarına çok hassastır ve kış dinlenme isteği oldukça fazladır.

Morettinil: 1937 yılında üretilmeğe başlanmıştır.

Meyve, yuvarlak; kabuk renkli, güneş gören tarafı parlak kırmızı sivamali, etten kolaylıkla ayrılabilir, oldukça kalın, az tüylü; eti, beyaz, yumuşak az şekerli; çekirdeğe yapışık özel bir kokusu vardır. Mayıs çiçeğinden hemen sonra olgunlaşır.

Ağacı, çok kuvvetli ve çok verimlidir.

Norettini 5/14: Mayıs çiçeğinden iki hafta sonra olgunlaşır.

Meyve, orta irilikte ve yuvarlakça; kabuk beyazkrem renkli, büyük ölçüde koyu kırmızı sivamalı ve çizgili; eti beyazkrem, kabuk altı tarafı kırmızı, sulu, yumuşakça, tatlı, tam olgunlaştığı zaman yarım yarmadır.

Ağacı, çok kuvvetli gelişir ve çok verimlidir, düşük kış sıcaklıklarına orta derecede dayanıklıdır.

Early Red (Örlired): Meyve, yuvarlak, orta büyüklükte; kabuk sarı yeşilimtırak, büyük ölçüde kırmızı sıvamalı, etten kolaylıkla ayrılabilir, ince, orta derecede tüylü; eti beyaz, kabuğun alt tarafı kırmızı, çok yumuşak, tam olgunlaştığı zaman yarmadır. Ağacı orta derecede kuvvetli gelişir ve oldukça verimlidir.

Cardinal (Kardinal): Meyve, yuvarlak; kabuk sarı renkli kırmızı sıvamalı, ete yarım yapışık, kalın, pek az tüylüdür. Eti, sarı portakal sarısı renginde, orta derecede sert, kokulu, çekirdeğe yapışıktır.

Ağacı, orta kuvvette, çok verimli, düşük kış sıcaklıklarına çok dayanıklı değildir.

July Elberta (Culay Elberta): Meyve yuvarlak; kabuk sarı renkli, kırmızı çizgili, ete yapışık, kalın az tüylü, eti portakal sarısı renginde, çok kırmızı çizgili, yumuşak, sulu, tatlı, hafif kokulu, yarım yarmadır.

Ağacı, kuvvetli gelişir ve verimlidir. Yabancı tozlanmaya ihtiyacı vardır.

Golden Elberta: Meyve orta irilikte; kabuk sarı kırmızı sıvamalı, ete yapışık, orta derecede kalın ve tüylü; eti portakal sarısı renginde, çekirdek evi cıvan kırmızı, yarım yarmadır.

Ağacı, zayıf gelişir, çok verimlidir.

Redcap (Redtkep): Meyve yuvarlak-elips şeklinde; kabuk sarı zemin üzerine kırmızı sıvamalı, güneş gören tarafı kırmızı çizgili, ete yapışık veya yarını yapışık, ince, az tüylü; eti sarı renkli, sert, sulu, kokulu ve çekirdeğe yapışıktır.

Ağacı, orta derecede kuvvetli fakat verimlidir.

Redhaven (Redhaven): Meyve, iri yuvarlak; kabuk sarı, büyük ölçüde kırmızı lekeli ve çizgili, ete yapışık, orta derecede kalın, az tüylü ; eti sanportakal sarısı renginde, çekirdek evi cıvan kırmızı renkli, orta derecede sert, yarım yarmadır.

Ağacı, oldukça kuvvetli, çok verimlidir. Düşük kış sıcaklıklarına dayanıklılığı iyidir.

Sunhigh (Sanhay): Meyve oval-elips şeklinde; kabuk sarı zemin üzerine kırmızı renkli, kolaylıkla ayrılabilir, orta derecede kalın ve tüylü; eti portakal sarısı renginde, oldukça sert,.yarım yarmadır, yola çok dayanıklıdır.

Ağacı, kuvvetli gelişir ve verimlidir. Düşük kış sıcaklarına çok dadayanikhdir.

Richaven (Riçheven): Meyve iri; kabuk sarı renkli, sıvama kırmızılı; eti, sert, yola dayanıklı, işlemeye elverişlidir.

Ağacı verimlidir.

Jersylaml (Jerseylend): Meyve, yuvarlak-elips şeklinde; kabuk sarı renkli, üzeri büyük ölçüde kırmızı çizgili, kalın ve orta derecede tüylü; eti sarı portakal sarısı renginde, yarım yarma ve kokuludur.

Ağacı, kuvvetli gelişir, verimli, düşük kış sıcaklıklarına az dayanıklıdır.

Triogem (Triyogem): Redhaven'den iki.gün sonra olgunlaşır.

Meyve yuvarlakça; kabuk sarı renkli, koyu kırmızı sıvamak, meyve etinden kolaylıkla ayrılabilir; eti portakal sarısı renginde, sert ve yarmadır. Nakliyata çok dayanıklıdır.

Ağacı, kuvvetli gelişir ve verimlidir. Özellikle düşük kış sıcaklıklarına karşı hassastır.

Hale (J.H. Halle): Ağustos başında olgunlaşır.

Meyve tam yuvarlak; kabuk sarı, kırmızı sıvamak veya çizgili, ete yapışık, oldukça kalın; eti san-portakal sarısı renginde, çekirdeğin çevresi kırmızı, yarma, sert ve kokuludur, ellemeye ve yola çok iyi dayanır.

Ağacı, ağır gelişir, verimi yüksek fakat sabit değildir, yabancı tozlamaya ihtiyaç gösterir, kış soğuklarına az dayanıklıdır.

Rio-Oso-Gem (Riyo-Oso-Gem): Meyve yuvarlak, kabuk san renkli büyük ölçüde kırmızı sıvamalı; eti sarı renkli ve yarmadır. J.H. Hale'den 6-8 gün sonra olgunlaşır.

Ağacı orta kuvvette gelişir.

Kaysı: Çeşitleri (Sofralık Çeşitler):

Şam: Sofralık bir çeşittir.

Meyve (Şekil 51), iri, toparlakça, sap tarafı düz bir tabla gibi, kabuk sarı turuncu renkte, hafif havlı, ince, ete yapışık; eti yarma, sarımtırak turuncu renkte, bol sulu ve tatlı, kokulu.

Ağacı, geniş yayvan bir taç teşkil eder, orta derecede kuvvetlidir. Çok verimlidir.

Şekerpare: Erkenci, çok güzel sofralık bir çeşittir.

Meyve (Şekil 52), iri, toparlakça; kabuk sarı turuncu renkte, hafif havlı, ince, ete yapışık; eti yarma, sarımtırak turuncu renkte, bol sulu ve tatlı, aromalı.

Ağacı, kuvvetli büyür, genişçe seyrek dallı bir taç teşkil eder, verimlidir.

Tokaloğlu: Güzel bir sofralık çeşittir.

Meyve, orta iri, düzgün şekilli, kabuk düz, koyu sarı renkte, üzeri havlı, kalınca; eti yarma, kehribar sarısı renginde, tatlı, sulu, güzel kokulu.

Ağacı, kuvvetli büyür, biraz geç meyveye yatarsa da bol meyve verir.

Kurutmalık Kaysılar:

Çöloğlu: Kurutmalık bir çeşit olduğu gibi bir sofralık çeşittir de.

Meyve (Şekil 53), orta iri, çok muntazam, hemen hemen yuvarlak, iki yanı aynı ölçüde büyümüş; kabuk, ince, düzgün, son derece az havlı, çok açık renkli; eti sulu, tatlı, hoş aromalı.

Ağacı, yayvan ve orta irilikte bir taç yapar, orta kuvvetli büyür, verimlidir ve her yıl meyve verir.

Hacı Haliloğlu: Çok iyi bir kurutmalık çeşittir. Kuru randımanı çok yüksek olup, 2,5-3 kilo yaştan, l kilo kuru kaysı elde edilebilir.

Meyve (Şekil 54), orta iri, uzunca oval, düzgün; kabuk kalın, düzgün, ete sıkı bir şekilde yapışık, turuncu sarı renkte, bir yüzü kırmızı yanaklı; eti yarma, turuncu sarı, sıkı, az sulu, çok tatlı, aromalı.

Ağacı, pek yüksek boylu, iri ve pek yayvan taçlıdır. Pek kuvvetli ve çabuk büyür, çok verimlidir. Verim düzenlidir.

Hasanbey: Meyve (Şekil 55), iri, uzun; kabuk sarı renkli güneş gören tarafı kırmızı sıvamalı, kalın ve ete yapışık; eti sarı, selülozlu, sert, tatlı ve yarmadır.

Ağacı, kuvvetli gelişir ve verimlidir.

8.4.6. Erik Çeşitleri (Sofralık Çeşitler)
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Santa Rosa (Santa Roza): Güzel bir sofralık çeşittir. Meyveleri temmuz-ağustosta toplanır. Yola dayanıklıdır.

Meyve (Şekil 56), toparlak, çok iri, gösterişli; kabuk koyu puslu, siyahımsı mor renkte; eti tatlı, çok sulu, çok güzel kokulu, çekirdeğe yapışık, ağacı, kuvvetli büyür, çok fazla çiçek açar, verimi iyidir.

Climax (Klimaks): Temmuz başlarında olgunlaşan güzel bir sofralık çeşittir.

Meyve (Şekil 57), iri; kabuk puslu, koyu patlıcan renginde; eti sarı, çok tatlı, sulu, kendine özel güzel aromalı, çekirdeğe yapışık; ağacı, kuvvetli büyür, erken meyveye yatar, verimlidir.

Formosa (Formoza): Birinci sınıf bir sofralık eriktir. Temmuzun ikinci yarısı ile ağustosun ilk yansı arasında olgunlaşır.

Meyve (Şekil 58), iri ve gösterişli; kabuk sarı yeşil taban üzerine koyu puslu kırmızı; eti sarımtırak yeşil, tatlı, çok sulu ve kokuludur.

Reine Claude Violet (Renklot Viyolet): Birinci sınıf bir sofralık eriktir. Eylülün 15-30 u arasında olgunlaşır. Meyve (Şekil 59), yuvarlak, iri; kabuk menekşe renkli üzeri yeşilimtırak sıvamalı; eti yeşil, oldukça sert, çok sulu ve çok tatlı, yarmadır. Ağacı çok kuvvetli gelişir, yuvarlak taç yapar.

Reine Claude Verte (Reneklot Vert), (Green Guage, Grosse Grüne Reine Claude): Avrupa'da çok eskiden beri yetiştirilen bir çeşittir. Sofralık olarak değerli olduğu gibi çok iyi bir konservelik çeşittir. Ağustos ayında olgunlaşır.

Meyve (Şekil 60), orta büyüklükte, hemen hemen yuvarlaktır; kabuk ince, nazik, yeşilimtırak sarı renkte, güneş yanı kızartılı; eti sarımtırak yeşil renkte, çekirdekten iyi ayrılır, çok sulu, çok tatlı, hoş kokulu.

Ağacı çok kuvvetli, iri, verimi genellikle uygun şartlarda çok iyidir. Yabancı döllenme ister.

President (Prezident): Çok güzel bir Amerikan erik çeşididir. Meyve çok iri, oval yuvarlak, kırmızı menekşe renkli; eti sarı yeşilimtrak, tatlı, hoş lezzetlidir. Çekirdekten ayrılır. Ağacı, kuvetli büyür, muntazam ve çok verimlidir.

Kurutmalık Çeşitler:

Köstendil: İyi bir kurutmalık çeşittir. Kuru randımanı yüksektir. Meyveler ağustosta olgunlaşır.

Meyve (Şekil 61), iri, uzun, gösterişli ve düzgün sekili'; kabuk siyahımtrak mor renkte, üzeri gri puslu, sertçe, tatlı; eti parlak altın sarısı renkte, susuz, tatlı kokulu, yarım yarma, çekirdeğin dip tarafı ete yapışık. Ağacı, kuvvetli büyür, çok verimlidir.

Üryani: Kastamonu'da yetiştirilen kurutmalık bir çeşittir. Meyveleri eylül içerisinde olgunlaşır.

Meyve (Şekil 62), küçük, yuvarlağa yakın, kabuk mavimtrak beyaz, puslu, mor, ince, gevrek, olgunlukta etten kolaylıkla ayrılabilir; eti parlak altın sarısı renginde, tatlı, posasız, çekirdeğe yarı yapışık. Ağacı, orta kuvvette büyür, yayvanca bir taç teşkil eder, verimlidir.

Agen (Ajan): Kurutmağa elverişli bir çeşittir. Meyve, orta büyüklükte, oval şekilde, koyu kırmızı renkli; eti, sarı renkli, sert, yarmadır. Ağacı, orta derecede kuvvetli gelişir, dalları eğik büyüme temayülündedir.

8.4.7. Kiraz Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Dalbastı: Kocaeli İstanbul dolaylarında çok fazla yetiştirilen güzel bir çeşittir. Meyveleri mayıs sonlarına doğru olgunlaşır.

Meyve, orta iri-iri; kabuk sarı taban rengi üzerine parlak karmen kırmızısı; eti, sert, krem renginde, tatlı, sulu. Ağacı, kuvvetli büyür, verimlidir.

Cemal: Tokat ve Amasya'da yayılmış güzel bir çeşittir. Meyveler haziran ortalarında olgunlaşır. Yola iyi dayanır.

Meyve, orta iri, dolgun; kabuk ince, yumuşak, parlak karmen kırmızısı renkte; eti bol sulu, çok tatlı, güzel. Ağacı kuvvetli büyür, bol verimlidir.

Karahodur: Körfez bölgesinde yayılmış iyi bir sofralık çeşittir. Meyveler haziran ortalarında olgunlaşır. Yola dayanımı iyidir.

Meyve, orta irilikte, söbüce; kabuk kalınca, koyu kırmızı renkte; eti açık sarı, sert, tatlı. Ağacı, kuvvetli büyür, verimlidir.

Napoleon (Napolyon): Çok iri ve sert etli bir kiraz olduğundan pazarlarda tutulmuştur. Yola dayanması da iyidir.

Meyve, iri ovalimsi, sap tarafı geniş; kabuk pek parlak, gölge tarafı sarı, güneş tarafı kırmızı; eti beyazımtırak sarı, bol sulu, tatlı, sert, kokulu. Ağacı, kuvvetli ve piramit şeklinde bir büyüme gösterir, meyveye erken yatar, düzenli ve bol meyve verir.

Bella di Pistoia (Bella di Pistovya):Değerli bir çeşittir.

Meyve, iri ve yuvarlak; kabuk koyu kırmızı renkli ve parlak; eti sert, tatlı, çekirdeğe zayıf olarak yapışıktır. Ağacı, çok yayvan gelişir.

Turca (Turka): Yola iyi dayanan, endüstride de kullanılmaya elverişli bir çeşittir.

Meyve, iri; kabuk koyu kırmızı renkli, eti sertçedir. Ağacı, orta kuvvette gelişir, verimi düzenli değildir.

8.4.8. Vişne Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Kütahya: Her türlü kullanmaya elverişli güzel bir çeşittir.

Meyve, iri, uç tarafı hafif sivrice; kabuk ince, koyu kırmızı; eti kırmızı, çok sulu, mayhoş. Ağacı, büyük ve çok dallıdır. Bol verimlidir, verim kabiliyetini, uzun zaman muhafaza eder.

Macar: İyi bir çeşittir.

Meyve, irice, sapı kısa; kabuk koyuca kırmızı; eti kırmızı, mayhoştur. Ağacı, kuvvetli büyür, verimlidir.

8.4.9. Antepfıstığı Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Uzun fıstık: Memleketimizin en önemli çeşididir.

Meyvesi (Şekil 62), uzunca, iki ucu sivrice, iki kenarı da keskin; kabuk sert, beyaz, düzgün ve yer yer damarlı; içi sarımtırak yeşil, güzel lezzetli, güzel kokulu, için üzerini örten zar karmen kırmızısı renkte.

Ağacı, orta kuvvetli büyür, büyümesi yavaştır, verim yıllarında çok fazla meyve verirse de bir yıl meyve verip bir yıl dinlenmeğe eğilimlidir.

8.4.10. Fındık Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Tombul fındık: Yüksek kaliteli bir iç fındık çeşididir. İç randımanı yüksektir.

Meyve (Şekil 63), dolgun, düzgün şekilli, tabla tarafına doğru geniş, uca doğru dar, topaç biçiminde; kabuk açık parlak kahverengi, kolay kırılır; içi güzel fildişi beyaz renkte, gevrek, kendisine özel lezzette. Ağacı çok verimli, periyodisiteye eğilimli, soğuk ve donlara karşı daha dayanıklıdır.

Sivri fındık: Daha çok kabuklu olarak piyasaya arz edilen yüksek kaliteli bir çeşittir. İç randımanı yüksektir.

Meyve (Şekil 64), külah biçiminde, uzunca ve sivri; kabuk parlak açık kahverengi, kolay kırılır; içi fildişi renginde, gevrek ve tadı güzeldir. Ağacı, kuvvetlidir, çok verimli olup, periyodisiteye eğilimlidir.

Badem fındık: Daha çok taze halde çerez olarak sarf edilir. Kurutularak iç istihsaline gelmez.

Kolay kırılır; içi uzun, yassı, gevrek, taze iken güzel lezzetli. Ağacı, orta derec2de verimli, orta boylu ocaklar teşkil eder.

8.4.11. İncir Çeşitleri (Sofralık Taze İncir Çeşitleri)
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Birdicik (Bardakçı): Ege bölgesinde yetiştirilen sofralık bir çeşittir.

Meyve (Şekil 66), iri, kabuk pek ince, yumuşak, soyulması kolay ve düzgün, yeşilimtırak sarı; eti, orta kısmı pembe kırmızı, kabuğa doğru, b;yaz, yakıcı tatlı değil, güzel aromalı. Ağacı, orta kuvvetli büyür, dallan diktir, tacı toparlak bir şekil alır.

Sanlop: Dünyanın en iyi kurutmalık incir çeşididir. Taze olarak da yenmesi iyidir.

Meyvesi (Şekil 67), orta iriiri, basıkça, kabuk sap tarafında kalınca, orta ince, ağız tarafında daha ince, düzgün, parlak, beyazımtırak sarı; eti sarı kehribar renginde, tatlı, güzel aromalı. Ağacı, yayvan ve seyrek taçlı, orta kuvvetli, çok verimlidir. Her yıl meyve verir.

8.4.12. Portakal Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Yafa (Şamuti): Özellikle İçel'de yetiştirilen çok değerli bir portakal çeşididir. Meyveler ocak'tan nisan ayına kadar toplanır.

Meyve (Şekil 68), iri, oval; kabuk parlak turuncu portakal renginde, sapa doğru kaba, iğne noktasına doğru daha hafif pürüzlü, kalın; eti açık turuncu, hücreler orta iri, bol sulu, tatlı, çekirdeksiz. Ağacı, orta irilikte, yayvan taçlı, seyrekçe dallı, orta derecede verimli, periyodisiteye kısmen eğilimli.

Washington Navel (Vaşington Navel): Yüksek kaliteli sofralık bir çeşittir. Aralikocakda toplanır. Meyvelerin göbek tarafında ikinci bir ufak yavru meyve vardır.

Meyve (Şekil 69), iri ve gösterişli, karın kısmı geniş; kabuk kırmızımtırak turuncu renkte, ince, soyulması yafalar kadar kolay değildir, göbek tarafında kabuk tulumlara yapışık; eti parlak açık turuncu renkte, hücreleri dar ve uzun, bol sulu, tatlı ve güzel aromalı, çekirdeksiz. Ağacı orta büyüklükte, yayvan bir taç teşkil eder, çok verimlidir. Verim düzenlidir.

Mağnum Bönün: Yüksek kaliteli ve nispeten erkenci bir portakal çeşididir.

Meyveler, orta iri, kabuk oldukça pürüzlü, derimsi, nispeten ince; eti çok kaba daneli, portakal renginde, bol sulu, ağızda erir, çok güzel lezzetli, çekirdekli olmakla beraber, çekirdek 6-15 tane. Ağacı, orta kuvvetli, bol verimlidir.

Valancia (Vctlensiya): En önemli bir yazlık portakal çeşididir. Meyve ağaç üzerinde uzun süre bırakılabilir.

Meyve, orta iri, oval; kabuk ince, parlak, az pürüzlü; eti tatlı, sulu, güzel, çekirdek birkaç tane. Ağacı, kuvvetli büyür. Piramit şeklinde, sık dallı ve verimlidir.

8.4.13. Mandalina Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Satsuma (Rize): Erkenci bir çeşit olarak özellikle ihracatta çok tutunmuştur. Ege bölgesinde çok yaygın olup, Karadeniz ve Akdeniz kıyı bölgesinde de yetiştirilir.

Meyve (Şekil 70), iriorta iri, basık; parlak turuncu renkte, üzeri hafif pürüzlü, orta kalın, kolay soyulur; eti turuncu renkte, iri hücreli, bol sulu, tatlı, güzel aromalı, çekirdeksizdir. Ağacı, orta kuvvetli büyür, erken meyveye yatar, çok verimlidir. Fazla periyodisite göstermez.

8.4.14. Limon Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Lamas: İçel'de yetiştirilen güzel bir limon çeşididir. Uzun süre saklamaya gelir.

Meyve, orta iri, oval; kabuk limon sarısı renginde, düzgün, eti bol sulu, ekşi, çekirdeksiz veya çok az sayıda çekirdekli. Ağacı pek yüksek boylu, kuvvetli büyür, dal sistemi oldukça sık, çok verimlidir.

Grepfrut Çeşitleri

Marsh"s Seedless (Marş sidles): Dünya piyasasının en iyi ve en çok tanınmış çeşididir. Depoda saklamaya da çok iyi gelir.

Meyve (Şekil 71), çok iri, düzgün, basıkça; kabuk parlak açık sarı renkte, üzeri düzgün, soyulması kolay eti açık fildişi renginde, iri hücreli, bol sulu, aromalı. Ağacı kuvvetli büyür, erken meyveye yatar ve çok verimlidir.

8.4.15. Zeytin Çeşitleri
[Konu Başlığı] [Önceki Konu]

Ayvalık: Ayvalık ve çevresinde yaygın olan iyi bir yazlık çeşittir. Meyve orta irilikte, olgunlaştığı zaman morumtrak-siyah renklidir; % 24 yağ ihtiva eder. Geç olgunlaşır ve uzun süre ağaç üzerinde kalabilir. Ağacı, dik olarak büyür, elips şeklinde taç yapar.

Memeli: Oldukça iyi salamuralık bir çeşittir. Meyve orta irilikte, uçuk sarı renklidir. Ağacı, yayvan taçlı, gövdesi koyu renkliliği ile dikkati çeker. Gençlik kısırlığı devresi uzundur.

Edincik ve çevresinde yaygındır. Oldukça iyi bir salamuralık çeşittir. Meyve, irice parlak koyu siyah renkli, meyve eti fazladır. Etin meyveye oranı % 86.2-86.8 arasında değişir. Ağacı kuvvetli büyür yayvan taç yapar.

Çelebi: Gemlik ve Orhangazi çevrelerinde yaygın yağlık bir çeşittir.

Meyve, uzun ve iri. eti az kabuğu kalındır. Ağacı, kuvvetli gelişir, büyük taç teşkil eder.