ARAMA MOTORU
© COPYRIGHT
Bu sitenin tasarım ve içerik hakları Sn. Mustafa AYDIN ve sitedeki TarımNet / Sayfayı Hazırlayanlar bölümünde ismi yazılı olan kişilere aittir. İzinsiz, para karşılığında kullanılamaz, kopyalanamaz ve dağıtılamaz.
DİĞER SİTELER
Volkan Derinbay
Fotokompozisyon
Briç Dersleri
Hititler
Web Dilleri
Buffy
AGV

Domain
 
TarımNet / Tarımsal Eğitim ve Yayıncılık
        


4. Kırsal Kesimde Kadının Konumu

Kırsal kesim gerek geleneksel yapısı gerekse uğraşı biçiminin farklılığı nedenyle kentsel kesimden ayrılmakta, tarımda çalışanların büyük bir bölümünü kadınlar oluşturmaktadır. Bu yapı kırsal kadına işgücünün kullanımı ve yoğunluğu açısından farklı bir görünüm kazandırmaktadır (1). 12 ve daha yukarı yaşta olup istihdam edilen kadın ve erkeklerin faaliyet gösterdikleri alanlar yerleşim yeri dikkate alınarak Çizelge 3'de verilmiştir. Çizelge 3'den de anlaşılacağı gibi, Türkiye genelinde kadınların % 70.0'i, erkeklerin % 32.6'sı tarım sektöründe çalışmaktadır. Kırsal kesimde tarım sektöründe çalışan kadın ların oranı % 92.7, erkeklerin oranı % 63.6'dır. Tarım dışı sektörlerde çalışan kadınların oranı kırsal kesimde % 7.3 iken, erkeklerde oran %36.4 olarak bulunmuştur (2).

Çizelge 4.1: İstihdam edilen nüfusun yerleşim yeri ve iktisadi faaliyet kolu (%)

 KADINERKEK
 KırKentToplamKırKentToplam
Tarım92.78.870.063.63.732.6
Tarım ışı7.391.230.036.496.367.4

Kırsal kesimde kadınların üretime katılma biçimleri, tarımsal faaliyetin türüne ve ailenin gelir durumuna bağlı olarak değişmektedir (3). Türkiye 'de tarım işletmelerinin büyük çoğunluğu,tarımsal çalışmaların aile bireyleri tara fından yürütüldüğü, yabancı işgücünden yararlanmanın sözkonusu olmadığı ya da çok sınırlı kaldığı küçük ölçekli işletmelerdir. Kırsal alanda yaşayan kadınlar üretici faaliyetlerinin çok büyük bir bölümünü küçük aile işletmelerinde ücretsiz aile işçisi olarak yerine getirmektedirler. Erzurum'da kadınların tarımsal üretime katılmalarını etkileyen faktörleri belirlemek amacı ile yapılan bir çalışmada kadınların % 70.6'sının ev işlerinin yanısıra ücretsiz aile işçisi olarak tarımsal faaliyetlere katıldıkları saptanmıştır (4). Adana ili kırsal kesimde kadının konumunu belirlemek için yapılan bir çalışmada ise kadınların % 69.2'sinin tarımsal faaliyetler ile ilgilendikleri bulunmuştur (5). Kırsal kesim kadınının sosyoekonomik ve kültürel konumunu belirlemek amacıyla Türkiye genelinde yürütülen bir başka araştırmada ise kadınların çoğunlukla tarım sektöründe ve kendi tarım işletmelerinde çalıştıkları yani ücretsiz aile işçisi konumunda oldukları belirlenmiştir (6). Ancak, ücretli işgücü kullanan büyük işletmelerde de kadınların tarım dışında kalmadıkları ve üretime katıldıkları bilinmektedir. Kadınların tarımsal faaliyetlere düşük oranlarda ücretli ya da yevmiyeli katılımları da sözkonusu olabilmektedir. Özellikle tarım işlerinin yoğun olduğu ekim ve hasat dönemlerinde kadınlar ücretli ya da yevmiyeli iş bulabilmektedirler (7), (8). Türkiye genelinde istihdam edilen 12 ve daha büyük yaştaki kadın ve erkeklerin işteki durumları ise 1998 yılı itibariyle yerleşim yeri gözönüne alınarak Çizelge 4'de gösterilmiştir.

Çizelge 4.2: İstihdam edilen nüfusun yerleşim yeri ve işteki durumu (%)

 KADINERKEK
 KırKentToplamKırKentToplam
Ücretli4.676.223.919.556.138.5
Yevmiyeli4.96.15.39.312.510.9
İşveren0.12.30.73.712.18.1
Kendi hesabına8.96.38.247.015.830.8
Ücretsiz aile işçisi81.59.161.920.53.511.7

İstihdam edilen kadınların Türkiye genelinde % 61.9'u ücretsiz aile işçisi olarak çalışırken bu oran erkeklerde sadece % 3.5'dir (Çizelge 4). Kırsal kesim kadınlarının işteki durumları incelendiğinde ise ücretsiz aile işçisi olarak çalışanların oranının % 81.5'e yükseldiği görülmektedir. Kırsal kesimde kendi hesabına çalışan kadınlar % 8.9, yevmiyeli çalışanlar % 4.9, ücretli veya maaşlı çalışanlar % 4.0, işveren konumunda olanlar ise % 0.1 oranındadır (9).

Tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu toplumlarda, erkekler genellikle toprağı temizleme, işleme, kadınlar ise ürünleri dikme, çapalama, yabani otları ayıklama, hasat, depolama ve hayvan bakımı ile ilgili işlerden sorumludurlar (10). Ankara kırsal kesimde yapılan bir araştırmada kadınların çoğunluğunun "ürün pazarlama" (%91.6), "hasat" (% 89.5), "toprağı ekime hazırlama" (% 88.2),"çapa yapma" (% 87.0), "sulama" (% 83.2) faaliyetlerine katıldıkları saptanmıştır. Kadınların önemli oranda katıldıkları diğer tarımsal faaliyetlerin ise, "taşıma" (% 79.0), "hayvan bakımı" (% 77.3), "budama" (% 76.9), "ekim" ve "gübreleme" (% 73.5) olduğu belirlenirken, "tarımsal mücadele"nin çoğunlukla (% 86.1) kadınların katılmadığı bir faaliyet olduğu anlaşılmıştır (11).

Kadınların tarımdaki rolü, mekanizasyonun boyutlarına, ailenin mülkiyetgelir durumuna ve ürün çeşidine bağlı olarak değişmektedir. Mekanize tahıl üretiminde kadınlar tarla üretiminden tamamen uzaklaşmışlardır. Büyük topraklı ailelerde de kadınlar tarımsal üretimde rol üstlenmezken, az topraklı ailelerde mevsimlik işçi olarak çalışmakta, hayvan bakımı ve hayvansal üretim faaliyetlerinde istihdam edilmektedirler. Endüstri bitkileri üretiminde ve çeşitlenmiş tarım yapan yörelerde ise kadınlar genellikle el emeğine dayalı olan işleri üstlenmişlerdir. Bu yörelerde erkekler daha prestijli olan mekanize faaliyetleri yürütmektedirler (12). Batı ve Orta Anadolu'da gerçekleştirilen bir çalışmada iş yükü ve tüketim kalıpları açısından, kadınerkek eşitsizliğinin mekanize tarım yapılan yerlerde daha fazla, çeşitlenmiş tarım yapılan yerlerde ise daha az belirgin olduğu saptanmıştır (13).

Tarımın büyük ölçüde aile içi ücretsiz kadın emeği ile yürütülmesi, erkeklerin mevsimlik ya da sürekli tarım dışı işlerde çalışmalarını mümkün kılmaktadır. Bu durumda aileler yıllarca parçalanmış bir yaşam sürmekte, tarımsal faaliyetler kadınların çabaları ile devam etmektedir (14) Araştırma bulguları işçi göçünün yoğun olduğu yörelerde tarımsal faaliyetlerin kadınların kontrolüne geçtiğini ve bu durumun kadınlara belirli ölçüde özgürlük sağladığını göstermektedir (15), (16), (17).

Tüm bunlar kırsal kesimde yaşayan kadınların tarımsal üretime çoğu zaman erkeklerden daha fazla katkı sağlayan önemli bir emek gücünü oluşturduklarını göstermektedir. Ancak kadınların üretim sürecindeki ve sosyoekonomik yaşamdaki rol ve katkıları göz ardı edilmekte ve gerçekleştirdikleri üretim resmi kaynaklara yansımamaktadır. Kırsal kesim kadınının tarımsal üretime,aile ve ülke ekonomisine katkısı dikkate alınmamakta, kadın sadece çocuk doğuran ve iş yapan bir birey olarak değerlendirilmekte, yeniliklerin kadınların yaşamını ne şekilde etkileyeceği önemsenmemektedir (18).


REFERANSLAR:
(1) Gün, S. ve Gülçubuk B. 1995. Kırsal Kesimin Gizli Gücü: Üretici Kadınlarımız. Mülkiyeliler Birliği Dergisi, 19(182):32-39.
(2) Anon, 1999b. Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları, Ekim 1998. T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası, Ankara.
(3) Sirman, N. 1991. Gelişme Sürecinde Kırsal Kesim Kadını, Yaklaşımlar ve Sorunlar. Kırsal Kesimde Kadının Statüsü: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. ILO-TKV Danışma Toplantısı Raporları, Aralık 1990, Ankara, s:16-29.
(4) Ertürk, Y. 1987. Erzurum Bölgesinde Kadının Tarımsal Üretime Katılımı Konusunda Bir Araştırma. Kadının Tarımsal Üretime Katılımı Sempozyumu, 28-29 Eylül 1987, (Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı, Erzurum Valiliği, FAO), Erzurum.
(5) Sarptürk, İ.1990. Adana ili Kır Toplum Yapısı İçinde Kadının Yeri.Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi (Basılmamış) Adana.
(6) Yıldırak, N.1992. Köy Kadınlarının Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Konumları. Friedrich Ebert Vakfı, İstanbul.
(7) Nazik, M.H. ve Gönen, E.1993. Kadınların Mevsimlik Tarım İşlerinde Çalışmalarının Ailenin Ekonomik Durumu ve Yaşam Biçimine Etkisi. A.Ü. Ziraat Fakültesi Yayınları: 1309, Bilimsel Araştırma ve İncelemeler: 722, A.Ü. Ziraat Fakültesi Halkla İlişkiler ve Yayın Ünitesi, Ankara.
(8) Hasipek, S., Aktaş, N., Bayraktar, M., Salman, M., Bayındıroğlu, A.ve Çetinsoy, S. 1995. Kırsal Kesimdeki Kadının Eğitimi. Türkiye Ziraat Mühendisliği IV. Teknik Kongresi, T.C. Ziraat Bankası Kültür Yayınları No: 26, TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Tarım Haftası'95 Kongre, 9-13 Ocak, Ankara.
(9) Anon, 1999b. Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları, Ekim 1998. T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası, Ankara.
(10) Rodda, A. 1991. Women and the Environment. Zed Books Ltd., London
(11) Hablemitoğlu, Ş.1996. Kırsal Ailede Kadının İş Modelleri ve Kararlara Katılımı. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi (Basılmamış), Ankara.
(12) Sirman, N. 1991. Gelişme Sürecinde Kırsal Kesim Kadını, Yaklaşımlar ve Sorunlar.Kırsal Kesimde Kadının Statüsü: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. ILO-TKV Danışma Toplantısı Raporları, Aralık 1990, Ankara, s:16-29.
(13) Berik, G. 1990. Türkiye'de Kırsal Kesimde Halı Dokumacılığı ve Kadının Ezilmişliği Karşılaştırmalı Bir Tartışma (ed: Ş. Tekeli) Kadın Bakış Açısından: 1980'ler Türkiye'sinde Kadın, İletişim, İstanbul.
(14) Ertürk, Y. 1992. Türkiye'de Sosyo-Ekonomik Gelişme ve Kırsal Kadının Konumu. Kadın ve Sosyo-Ekonomik Gelişme Konferansı, 20-21 Mayıs 1991, T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü Yayını, Başbakanlık Basımevi, Ankara.
(15) Özbay, F. 1982. Women's Education in Rural Turkey. (ed: Ç. Kağıtçıbaşı), Sex Roles, Family, and Community in Turkey, Indiana University Press, Indiana.
(16) Aydın, Z. 1986. Underdevelopment and Rural Structures in Southeastern Turkey: The Household Economy of Gisgis and Kalhana. Ithaca Press, London.
(17) Ertürk, Y. 1987. Erzurum Bölgesinde Kadının Tarımsal Üretime Katılımı Konusunda Bir Araştırma. Kadının Tarımsal Üretime Katılımı Sempozyumu, 28-29 Eylül 1987, (Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı, Erzurum Valiliği, FAO), Erzurum.
(18) Anon, 1998b. Cumhuriyet'in 75. Yılında Türkiye'de Kadının Durumu. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü, TAKAV Matbaacılık Yayıncılık A.Ş., Ankara.